Print Friendly

Betoog Jos Pieper. (17.12.2015)

In september 2012 heeft er in Onderbanken een referendum plaatsgevonden over de toekomst van Onderbanken. Dit hebben we niet zomaar gedaan: we vreesden verlies aan kwaliteit van dienstverlening en het niet kunnen vervullen van onze strategische opgaven op middellange termijn. Deze vrees werd later nog onderbouwd door de toename van de opgaven van de gemeenten (denk aan de 3D-operatie en in de toekomst aan de Omgevingswet). Het referendum liet zien dat de voorkeur uitgaat naar zelfstandig blijven met inkoop bij Heerlen. Deze optie bleek niet realiseerbaar en dat gold ook voor de andere twee opties: herindeling met Schinnen en herindeling met Brunssum. Je hoort achteraf vaak: dat referendum hadden we niet moeten houden. We zijn het daarmee eens in de zin van dat we niet realiseerbare opties hebben voorgelegd. Maar niet in de principiële zin alsof de burger niet in staat zou zijn om zich hierover een mening te vormen. Eigenlijk zou het nu een goed moment zijn om een referendum te houden.

Na het referendum probeerden we de kwaliteit van het bestuur te waarborgen door samenwerking in Parkstad- en VONSS-verband. Echter toen het college van Schinnen zich, mede namens de raad van Schinnen, meldde om te fuseren met Onderbanken is alles in een stroomversnelling geraakt. Op 15 juli jongstleden heeft de gemeenteraad van Onderbanken in unanimiteit een historische uitspraak gedaan, namelijk dat er een nieuwe burgemeester komt die de opdracht heeft een herindeling van Onderbanken voor te bereiden. De meerderheid van de raad (DO, CDA, Groen Onderbanken) wist ook al in welke richting het gezocht moest worden: fusie met Schinnen met het perspectief van aansluiting van andere kleine plattelandsgemeenten. De VVD wilde na fusie met Schinnen het vizier verder weer richten op Brunssum en Parkstad. De fractie PRO had nog geen voorkeur, maar vond de tegenstelling platteland-stedelijk kunstmatig en wilde pas herindelen onder condities. Deze zijn: de leefbaarheid van de kernen moet worden gewaarborgd, de nieuwe gemeente moet voldoende robuust zijn en de 4 K’s (verminderde kwetsbaarheid van de organisatie, verbeterde kwaliteit van dienstverlening, kansen voor ambtenaren en kostenbesparing) moesten positief ingevuld zijn. Daarnaast stond in ons verkiezingsprogramma dat bij een of andere vorm van herindeling wij wederom eerst de voorkeur van de inwoners van Onderbanken zouden peilen. Deze peiling zijn we gestart met een oproep in het Onderbanken journaal. We vroegen de burgers naar hun mening over een fusie met Schinnen. We hebben 8 antwoorden binnen gekregen, waarvan 1 voor Schinnen en 7 voor Brunssum. Het goede was dat de reacties goed onderbouwd waren en ook nieuwe inzichten aandroegen. Toch moeten we constateren dat deze zeer geringe respons erop wijst dat de burger niet geschrokken is van een fusie met Schinnen, er is niet sprake van een breed gedragen vorm van ongenoegen.

Vervolgens nam ook de gemeenteraad van Schinnen op 9 november het besluit om mee te werken aan een fusie met Onderbanken. En nu ligt de vraag voor om de intentie uit te spreken om per 1 januari 2019 met de gemeente Schinnen te herindelen.

De fractie PRO heeft in afstemming met haar leden gezocht naar een antwoord. Daarbij speelden de volgende overwegingen een rol. 1) De meerderheid van de raad van Onderbanken is voor een fusie. Een ja of nee van PRO doet daar niets aan af. 2) De burgers lopen niet te hoop tegen een herindeling met Schinnen. 3) Aandacht voor de leefbaarheid van de kernen is gegarandeerd in deze nieuwe gemeente. 4) De robuustheid is met 20.000 inwoners een soort ondergrens. 5) Ten aanzien van de 4 K’s (verminderde kwetsbaarheid van de organisatie, verbeterde kwaliteit van dienstverlening, kansen voor ambtenaren en kostenbesparing) kan gezegd worden dat in vergelijking met de zelfstandige gemeente Onderbanken enige vooruitgang wordt gemaakt, die echter op middellange termijn waarschijnlijk onvoldoende zal blijken te zijn. 6) Alternatieven zijn er nu niet. De gemeente Nuth is nog niet toe aan besluitvorming en de gemeente Brunssum heeft zich niet in de discussie gemengd. Wel is er heel actueel de oproep van Landgraaf en Heerlen aan de Parkstad-gemeenten zich aan te sluiten bij een onderzoek naar verdergaande samenwerking met zelfs bestuurlijke fusie als optie. Dit alles overschouwend komt de fractie PRO, gesteund door de ledenvergadering, tot de conclusie dat we de gevraagde intentieverklaring kunnen ondersteunen.

Een goed raadsvoorstel heeft echter ook een gedegen risico-paragraaf. Een aantal risico’s wil ik noemen. Een criterium voor herindeling is duurzaamheid van de nieuwe gemeente. Voorkomen dient te worden dat de nieuwe gemeente binnen afzienbare termijn wederom bij een herindeling wordt betrokken, en aldus van de ene in de andere fusiediscussie terecht komt (Play Time. Fusie: kansen voor Schinnen!, blz.7). De kans dat dit toch gaat gebeuren is niet denkbeeldig. Ten tweede, Schinnen is op de westelijke mijnstreek georiënteerd, Onderbanken op Parkstad (op 15 juli is dat nog eens expliciet bevestigd: alle fracties onderschrijven het belang om voor regionale strategische opgaven te blijven participeren inde GR-Parkstad, notulen). Voor PRO mag deze oriëntatie op Parkstad niet losgelaten worden, temeer ook omdat de beoogde derde fusiepartner Nuth en de andere samenwerkingspartners in de VONSS (Voerendaal en Simpelveld) alle lid zijn van de GR-Parkstad. In de antwoorden van het college zien wij een dergelijke opstelling niet meer terug: Op basis van het vastgestelde herindelingsontwerp zal een strategische toekomstvisie voor de nieuwe fusiegemeente moeten worden opgesteld. In een dergelijk visiedocument zal ook de regio-oriëntatie van deze nieuwe fusiegemeente aan de orde komen). De Parkstad-oriëntatie komt hier niet terug. Kunt u dat nog eens toelichten? Tot slot hebben de ondernemingsraden aangegeven dat een gelijktijdig fusietraject en een samen-werkingstraject (VONSS) de capaciteit van de ambtelijke organisatie te boven kan gaan.

De nu genomen stap is echter nog maar het begin van een proces. Er volgen nog het herindelingsontwerp (formele vaststelling van de fusie), herindelingsadvies en de herindelingsregeling. Een belangrijk topic in dit proces is de onderbouwing van draagvlak: lokaal bestuurlijk, regionaal en maatschappelijk. Het lokaal bestuurlijke draagvlak wordt vandaag geleverd, maar ook de omliggende of anderszins betrokken gemeenten kunnen hun zienswijze nog naar voren brengen. Heel belangrijk is ook het maatschappelijk draagvlak. Het kabinet vraagt ook aan de betrokken gemeenten in een logboek bij te houden op welke wijze burgers en maatschappelijke organisaties betrokken en geraadpleegd zijn in het herindelingsproces (Beleidskader gemeentelijke herindeling).

Kort samengevat: PRO kan instemmen met de fusie, ziet ook risico’s, maar zal zich inspannen om het fusieproces, uitgaand van het beleidskader gemeentelijke herindeling, zo goed mogelijk te laten verlopen.

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail